Fotojournalistiek, documentaire foto’s en reportagefoto’s: een hiërarchie op 4 niveau’s

Fotojournalistiek

Toen ik meer dan 20 jaar geleden met fotografie begon was het mijn droom om fotojournalist te worden en reportage’s of documentair werk te maken.  Ik keek op naar de fotografen van National Geographic, die er keer op keer in slaagden om met beelden de kijker te raken.  Op de één of andere manier drongen die beelden bij mij steeds binnen en raakten ze vaak het diepste van mijn ziel.

Ik heb me toen vaak afgevraagd hoe het kwam dat deze fotografen dit deden.

Een antwoord vond ik tijdens mijn studies fotografie in het boek ‘Photojournalism, The professionals’ approach’ van Kenneth Kobré (Routledge – Focal Press – 7th edition), dat me door mijn stagementor Johann Van Tonder bij de krant Die Burger in Kaapstad was aangeraden.

Het boek is sindsdien mijn bijbel voor alles wat documentair, journalistiek en/of reportagefotografie te maken heeft.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Hiërachie

In het bewuste boek worden vier niveau’s of categoriën gedefinieerd waarin een beeld kan vallen qua waarde.  En hoewel het in dit boek gaat over fotojournalistiek, kan dit op vele domeinen toegepast worden: portretfotografie, huwelijksreportages, eventfotografie, etc …  Zelfs bij commerciële (bedrijfs)fotografie pas ik de principes zo veel als mogelijk toe.

Een foto wordt in stijgende volgorde van kwaliteit ingedeeld als volgt:

  • een informeel beeld
  • een grafisch uitgewerkte beeld
  • een beeld met emotie
  • een intiem beeld

Wat dit juist betekent wordt hierna toegelicht.

Het project

Wat er in het boek staat  illustreer ik hier met beelden die ik maakte tijdens een reportage voor Broederlijk Delen in de Filipijnen.  Broederlijk Delen steunt daar een project in het bergdorp Sibulan op het eiland Mindanao, waar een locale gemeenschap ecologische bananen kweekt (voornamelijk voor de Japanse markt).  Broederlijk Delen vroeg me om dit in beeld te brengen voor één van hun campagnes.

De foto’s van dit project dat ik voor BD maakte wil ik zeker niet vergelijken met de kwaliteit van de beelden die fotografen van National Geographic zouden maken.  Naast het feit dat dit vrij in het begin van mijn carrière was en ik zelf nog veel moest leren, is het niveau van fotografen die voor publicaties alla Nat Geo werken dermate hoog, dat het niet alleen witte raven zijn, maar het crème van de witte raven. Me daarmee vergelijken is totaal niet aan de orde.

Wat ik wel wil tonen is dat met de hiërarchie in het achterhoofd, je beelden van je eigen projecten en fotobeelden naar een hoger niveau kan tillen.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Niveau 1: informatie

Volgens het boek ‘Photojournalism, The Professionals’s approach’ valt een informatief beeld in de zogenaamde laagste categorie.  Het vertelt het verhaal dat je wil laten zien op een eerder registrerende manier, zonder veel extra’s.

Een informeel beeld kan soms gebruikt om een situatie te verduidelijken, zonder meer.  Illustratief dus.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Is het erg dat een beeld enkel informatie overbrengt?  Nee, niet noodzakelijk. Soms kan het al voldoende zijn om het verhaal te ondersteunen, verduidelijken of duiden.  Maar het zal zelden een sterk op zich staand beeld vormen.

Niveau 2: Grafisch

Een stapje hoger geraak je met je beeld door ze een grafisch karakter te geven.  Compositie, lijnen, beeldkader, zwaartepunt in het beeld, kleuren, scherptediepte, spel van voor- en achtergrond, … het speelt allemaal een rol in het grafishe aspect van een beeld.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Zonder die beeldelementen is een beeld louter informatief (niveau 1).  Door gebruik te maken van grafische elementen wordt het beeld esthetisch naar een hoger niveau getild. Het wordt aangenamer om naar te kijken, heeft een uitgekiende compositie die een meerwaarde is voor het beeld en maakt duidelijk een onderscheid tussen het registrerende en het grafische.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Fotografen die zicht trainen in het maken van grafische composities slagen erin om in saaie situaties toch met interessante beelden terug te komen.  Ze gebruiken technieken (keuze van objectieven) of standpunten (kikvors, vogel) die minder voor de hand liggen, waardoor het beeld visueel interessanter is dan pure registratie.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Elke fotograaf zou er in het algemeen in moeten slagen om een beeld te maken waarin grafische interessante invalshoeken gebruikt worden die een meerwaarde hebben voor het beeld.

 

Niveau 3: Emotie

Foto’s met een emotionele lading voegen  een extra dimesie toe aan een fotoverhaal dan wat je in de bijpassende tekst leest.   Wenende, lachende, vermoeide, werkende, afziende, knuffelende, kussende mensen … en ga zo maar door, dragen een hogere emotionele geladenheid dan wanneer er niets gebeurt in een beeld.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Hoe merk je dat?  Voornamelijk door je eigen reactie op het beeld. Als je door een beeld geraakt wordt, het je iets doet, je er een emotionele reactie op hebt, dan scoort het beeld waarschijnlijk in niveau 3: een emotionele betrokkenheid of herkenbaarheid.

Die emotionele betrokkenheid is niet evident en vraagt van de fotograaf dat die de het onderwerp waarrond beelden gemaakt worden zich eigen maakt.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Niveau 4: intimiteit

Het hoogste niveau dat een beeld kan halen is het niveau van de initimiteit.  De beelden zijn moeilijk te definiëren maar zijn te herkennen aan het gevoel van betrokkenhjeid bij een beeld.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Het is iets dat niet elk beeld kan halen, en niet voor iedereen voelbaar is:: sommigen gaan zich vereenzelvigen met een onderwerp in een foto, anderen vinden het maar niets.  Maar als het werkt, dan voel je je als kijker deel van het verhaal. Je kan je in de plaats stellen van het onderwerp. Je verstaat de gevoelens in het beeld.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Heel vaak is de fotograaf heel betrokken bij het onderwerp.  Het is door en door gekend en heeft er een emotionele betrokkenheid bij.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Besluit

De 4 niveau’s zoals hierboven beschreven zijn wat ze zijn: een indeling van de kwaliteit van een beeld. Het is een richtlijn om onder woorden te brengen hoe bijvoorbeeld editors beelden selecteren voor publicatie in tijdschriften, online, etc …

Er zijn daarbij geen vastomschreven grenzen.  Het is  dynamisch, want elke foto is anders en elke persoon kijkt anders naar foto’s.

Maar de indeling heeft me in mijn carrière als fotograaf vaak geholpen om beelden te maken waarvan ik hoopte dat die voorbij niveau 2 gingen, met als bedoeling iets bij de kijker los te maken.  Dat is ook de reden waarom BD indertijd beelden wou: om de betrokkenheid van het Belgische volk bij de problematiek van de derde wereld te verhogen.

Wat vind je hier zelf van? Herken je je daar als fotograaf in, of zie je het helemaal anders?

 

 

Jürgen Doom – Freelance fotograaf

Fotografie voor LVTpr België

Foto’s voor de site

LVTpr contacteerde me omdat ze foto’s nodig hadden voor hun website. Groepsfoto’s, foto’s met mensen op – hun mensen uiteraard – in verschillende werkgerelateerde situaties, die de sfeer van het pr-bureau mooi illustreren.  De beelden zouden in de kantoorruimtes van het bureau moeten gemaakt worden.  Iedereen zou aanwezig zijn om te kunnen figureren als … wel, zichzelf!

Fotograaf Jurgen Doom

Dialoog

Bij het fotograferen van dergelijke opdrachten ga ik altijd in dialoog met de opdrachtgever.

Enerzijds tracht  ik zo goed mogelijk te begrijpen waarvoor ze de beelden nodig hebben en wat ze er dus van verwachten.  Door de juiste vragen te stellen, af te toetsen, hun antwoorden te herformuleren en met de opdrachtgever mee te denken, tracht ik de opdracht volledig te begrijpen.

Anderzijds leidt zo’n dialoog altijd tot een betere verstandhouding tussen mij en de mensen die ik ga moeten fotograferen.  Het stelt me in staat om op de korte periode die ik meestal krijg voor het fotograferen echt begint, de personen in te schatten en zo nodig op hun gemak te stellen.

Fotograaf Jurgen Doom

Techniek

Tijdens het fotograferen op locatie ga ja naast het inhoudelijke aspect van het werk, ook steeds gebruik maken van diverse technieken om tot het juiste resultaat te komen.

Eén van de dingen die ik quasi altijd doe, is het gebruik van flitslicht.  Zelfs al is er voldoende licht in de ruimte waarin ik werk, toch is het gebruik van flits vaak van extra technisch belang.  Zo kan ik daardoor doorgaans gebruik maken van een lagere ISO (steeds interessant naar ruis en groter dynamisch bereik) en worden bewegingen beter bevroren in een beeld (indien dat gewenst is uiteraard).  Daardoor krijg je scherpere beelden.

Voorst kan je door het gebruik van flitslicht bepaalde accenten liggen in de belichting die je anders niet kan.  Je kan er bepaalde schaduwpartijen ophelderen, contrasten creëren of opheffen en accenten leggen.  Allemaal zaken die niet mogelijk zijn wanneer je zonder flitslicht werkt en je gebruik maakt van het aanwezige licht.

Tot slot kan je bepaalde kleuren uit je licht halen. Zo is TL-licht vaak nogal groen in een beeld.  Door gebruik te maken van flitslicht kan je die kleurzweem geheel of gedeeltelijk teniet doen.

Concentratie

Dit type opdrachten heb ik altijd heel uitdagend gevonden. Het vergt veel concentratie om zowel op de technische kant van de zaak te letten, als op het inhoudelijke – het beeld en het people-management gedeelte van de shoot.

Bedrijfsfotografie in al zijn vormen is en blijft interessant en is altijd een uitdaging.   Wanneer het werk dan online komt (of in publicatie) blijf ik nog altijd een zekere vorm van voldoening en trots voelen.  De dag dat dat verdwijnt moet ik echt een ander beroep gaan kiezen.  Maar voorlopig concentreer ik me nog heel graag op wat ik echt graag doe: fotografie en bedrijfsfotografie in al z’n vormen.

Jürgen Doom is freelance fotograaf uit Leuven.

Spelende kinderen in het water van Davao

Het is al een hele tijd geleden, maar voor Broederlijk Delen mocht ik ooit naar de Filipijnen om er een project rond ecologisch geteelde bananen, dat ondersteund werd door Broederlijk Delen, te gaan fotograferen.  Vlak na aankomst op het eiland Mindanao ging ik op verkenning van de stad met mijn plaatselijke gids.Jurgen Doom - Fotograaf

Wat ik er zag waren voornamelijk mensen die bezig waren met te overleven.  Ze woonden in houten huisjes tegen de waterkant.  Op een bepaald ogenblik kruisten we er spelende kinderen in het water.  Toen ze ons zagen (we waren met 3 mensen in totaal, allen blank, groot en nogal opvallend met fotoapparatuur), kwamen de kinderen op ons toegestormd en werden ze al helemaal gek toen ze zagen dat we hun fotografeerden.

Jurgen Doom - Fotograaf - Filipijnen

Het is een beeld dat je zo vaak ziet in landen waar het niet goed gaat. Ouders zijn bezig met te overleven, eten te zoeken, zich af te vragen hoe ze het einde van de dag bereiken.  Maar kleine kinderen zie je altijd doen wat ze het liefst doen: spelen, leren, ontdekken, verkennen, aftasten, onderzoeken en vooral nieuwsgierig zijn.  Zoals die rakkers hier in het water aan de kust van Davao op het eiland Mindanao.

En zoals altijd vraag ik me na jaren af wat er van die kinderen geworden is, wat ze nu doen en of ze het uberhaupt gehaald hebben.

 

Deadlines en timing in professionele bedrijfsfotografie

Over het hoe en waarom van deadlines voor professionele fotografen in bedrijfsfotografie.

Professionele fotografen moeten omgaan met deadlines.  De timing voor deadlines, waarmeer de fotograaf te maken krijgt, wordt  bepaald door de klant waarvoor je werkt.  En die moet zich schikken naar een een ketting van deadlines die anderen vaak voor hun bepalen.

In deze post gaan we hier dieper op in, door een inkijk te geven in het proces – van contact met de fotograaf tot publicatie – met de productie van onderstaand beeld in het achterhoofd als voorbeeld.

Jurgen Doom Fotograaf GroepsfotoFoto: Jürgen Doom – Grafisch ontwerp: LVT pr

Timing

Het was ergens eind september wanneer ik gecontacteerd werd door het pr-bureau.  Met de vraag om een datum te strikken voor een beeld dat kon gebruikt worden als nieuwjaarskaart.

Eind september, dat is goed 3 maanden voor het einde van het jaar.  Op het eerste gezicht onnoemlijk veel tijd, maar in de professionele creatieve sector een meer dan normale termijn om producties op te starten, te plannen, uit te voeren en af te werken.

Schakels

Er zijn veel schakels – of stappen, zo je wil –  tussen het eerste idee van de oprachtgever en de uiteindelijke publicatie van het beeld.:

  •  het eerste contact tussen fotograaf en opdrachtgever, dat meestal over het type opdracht gaat en de beschikbaarheid van de fotograaf.
  • heen-en-weer communiceren over een juiste datum, omdat zowel voor de fotograaf als voor de opdrachtgever er geen onbeperkte beschikbaarheid is.  Dit is zeker het geval wanneer, zoals in dit geval, een groepsfoto moet gemaakt worden.  Iedereen moet beschikbaar zijn. Hoe meer mensen beschikbaar moeten zijn, hoe moeilijker het is een geschikte datum te vinden.  Vandaar het belang van goed op tijd te beginnen.
  • de voorbereiding (pre-productie): uitdenken en uitwerken van het concept, bepalen van de noodzakelijke props (attributen), locatiescouting en bepalen van de locatie.  In dit geval werd het meeste gedaan door de opdrachtgever.  Als fotograaf heb je uiteraard de kans voor input in de proces (het wordt zelfs vaak van je verwacht).
  • de voorbereiding van de shoot, waarbij je als fotograaf moet bepalen wat voor materiaal je nodig hebt om het beeld te maken.  Dat gaat van cameramateriaal (body, objectieven) over  flitsen, filters en lichtomvormers tot computermateriaal, backupstrategiën, software, etc ….  Indien je materiaal ontbreekt is het een optie om het nieuw te kopen, of te huren.  Reken daarbij zeker wat tijd in, want leveranciers hebben niet steeds alles op voorraad en moeten soms materiaal bestellen.
  • omwille van de lange termijnen waarmee we werken en boekingen van data die ver in de toekomst liggen, contacteer ik i,n de week voor de shoot veiligheidshavle mijn opdrachtgever.  Mijn ervaring met meer dan 15 jaar professionele fotografie leert me dat het nooit kwaad kan om enkele dagen voor een afspraak – bij wijze van reminder – de opdrachtgever te contacteren.
  • de dag van de shoot zelf, maar dat spreekt voor zich
  • de post-productie, namelijk het kiezen en afwerken van de beelden.  Ik tracht zelf hoe langer hoe meer tijdens de shoot met de opdrachtgever te overleggen welke beelden geselecteerd zullen worden.  Het afwerken van de beelden (raw-bestanden hebben altijd post-productie nodig) neemt doorgaans en halve dag in beslag, maar reken er niet altijd op dat zoiets de dag na de shoot kan om de eenvoudige reden dat je de volgende dag misschien weer een opdracht hebt.  Ik tracht wel zo snel mogelijk mijn beelden af te werken, vaak binnen de 2 à  3 dagen. Het is wat sneu om heel het proces te vertragen omdat je als fotograaf je werk laat liggen.

In heel dit proces houdt de opdrachtgever dan nog rekening met volgende stappen

  • ontvangen van de beelden
  • start opmaak publicatie
  • respecteren van aanleveren van deadline van de bestanden aan de drukkers,
  • uitsturen van het drukwerk.

Professionalisme

Er zijn dus heel wat schakels die moeten gevolgd worden in de productie, verdeling en publicatie van een beeld.  Los van het technisch en inhoudelijk aspect van het beeld, is een professionele houding van de fotograaf van cruciaal belang .  Professioneel betekent dat men op je kan rekenen, dat je afspraken nakomt, dat je werkt binnen het kader dat men je geeft en dat je problemen oplost (in plaats van er extra creëert).  Vooral dat laatste is belangrijk.  Opdrachtgevers contacteren je omdat ze met een probleem zitten.  Ze kunnen namelijk het beeld zelf niet maken.  Als fotograaf heb je die expertise in huis. Je kan hen dus een oplossing  bieden.  Dat doe je niet door andere problemen voor je opdrachtgever te creëren.  Probleemoplossend werken is dus de boodschap.

Het resultaat

Het resultaat van de initiële mail die ik eind september ontving, vind je bovenaan deze blogpost.  Het nieuwjaarskaatje voor LVT pr viel begin januari in de bus.  En daarmee was een mooie samenwerking tussen mij – als fotograaf – en het pr-bureau – als opdrachtgever – mooi afgerond.

Rest mij nog om iedereen een geweldig nieuwjaar te wensen en ‘ready to roar like never before‘!

 

 

Jürgen Doom is freelance fotograaf, gespecialiseerd in bedrijfsfotografie, met een voorliefde voor portretfotografie en architectuur.  Meer werk vind je op https://www.jurgendoom.be.

Video voor LUCA School of Arts – campus NARAFI

Onderstaande video werd gemaakt voor campus NARAFI van LUCA School of arts.  Het geeft een impressie van de opleiding Professionele Bachelor Fotografie die aan Narafi gegeven wordt.  Studenten die een carrière als professioneel fotograaf ambiëren kunnen op NARAFI terecht voor een doorgedreven opleiding in een traject van 3 jaar.   De campus ligt in het groene Dudenpark in Vorst, met een prachtig uitzicht over Brussel.

https://

Bedrijfsvideo voor Obesitascentrum Evere en Sint-Michiel Europaziekenhuis Brussel

Het heeft lang geduurd voor ik ben ingegaan op vragen van klanten om videoproducties aan te bieden.  Maar toen Nikon in 2012 de D4 en D800 uitbracht – 2 toestellen die in full HD konden filmen – ben ik overstag gegaan.  Sindsdien heb ik een heel aantal videoproducties mogen doen, zowel in binnen- als buitenland.  Het ging dan over in-house informatieve video’s, video’s van events, bedrijfvideo’s als voorstelling van het bewuste bedrijf, publireportages en klantenrecenties.

De grootste uitdaging bij filmen is niet alleen het bewegend aspect (in tegenstelling tot fotografie, waar je met 1 stilstaand beeld moet werken) en het verhalend karakter van een film (waarbij montage, volgorde en sequentie van shots), maar zeker ook het gebruik en opname van geluid.  Zonder een goede opname van het passend geluid (bijvoorbeeld de stem van een persoon, het gebruik van een voice-over, etc ….) moet goed zitten, anders komt de video heel slecht over. Naast de statische shots (beeld gemaakt op statief), kan je ook met dynamische beelden werken (mbv een slider of travel).

In onderstaand film, gemaakt voor Dr. Yannick Nijs, hoofd van het Obesitascentrum Evere en werkzaam in het Sint-Michiel Europaziekenhuis Brussel (Schaarbeek), zijn die aspecten duidelijk te zien:

  • het gebruik van zowel statische beelden;
  • het gebruik van beelden, gemaakt met een bewegende slider (ik gebruik een slider van ShooTools voor de bewegende shots);
  • opname van de stem van de persoon die het verhaal draagt (via een afzonderlijke microfoon en opnameapparatuur), die daarna in het montageprogramma gesynchroniseerd wordt;
  • montage van beelden, opgenomen in verschillende takes;
  • monteren van een ondersteunende soundtrack

 

https://

Portretfotografie op locatie

Als portretfotograaf maak ik beelden op diverse plaatsen.  Mij maakt het niet uit waar ik de portretten moet maken.  De klant moet me goed inlichten over wat ze graag als eindresultaat zien.  Dat kan een studioportret met neutrale achtergrond zijn, een portret op locatie waarbij de locatie zelf al dan niet belangrijk is, een achtergrond die scherp of flou is, etc ….

Voor onderstaande beelden heb ik een studio opgebouwd in het magazijn van Group Suerickx in Herentals.  De studiosetup bestond uit een witte Lastolite Highlight background en enkele studiolichten.  De beelden die ik maakte stuurde ik rechtstreeks naar de computer zodat de klant onmiddellijk het resultaat kon zien.

De beelden moesten klaar zijn om te detoureren of vrijstaand te maken, zodat ze op om het even welke achtergrond zouden kunnen aangebracht worden in post-productie.  In de uiteindelijke publicatie zijn ze ook op een witte achtergrond gebruikt, maar wel met tekst rond.

Screenshot uit pdf-publicatie van groep Suerickx: Olivier Seurickx

 

Screenshot uit pdf-publicatie van groep Suerickx: Christophe Suerickx

 

Jurgen Doom
Screenshot uit pdf-publicatie van groep Suerickx

De klant vroeg portretten met hoge mate van uniformiteit, eenzelfde uitstraling van zowel rust, zelfzekerheid als betrouwbaarheid.  Group Suerickx, waar ik ondertussen al jaren beelden voor maak, is een warm bedrijf, geleid door Christophe en Olivier. Ze richten zich op de bouwsector en zijn gespecialiseerd in herstellingen, onderhoud, renovatie en conservatie.  Het beeld op de homepage van hun website maakte ik in 2011.

Homepage van Group Suerickx. Het beeld werd gemaakt tijdens betonherstellingswerken in situ.

Jürgen Doom is freelance fotograaf met specialisatie in bedrijfsfotografie (portret, architectuur, bouw).  Voor een portfolio, zie www.jurgendoom.be.

Lichtmeting volgens de sunny f/16 methode

Hoe kan je voorspellen welke instellingen je zal moeten instellen op je toestel, zonder dat je het licht meet met een lichtmeter?

Vooreerst: er is niets mis met het gebruik van een lichtmeter, zoals we hierna zullen zien.  Indien je een lichtmeter kan gebruiken, doe het dan zeker.  Maar het is perfect mogelijk om op basis van een goede visuele waarneming van het licht op je te fotograferen onderwerp de aanwijzingen van je lichtmeter correct te voorspellen.  Een lichtmeter doet namelijk niets anders dan op een wetenschappelijk-technische manier de intensiteit van het licht om te zetten in een corresponderend diafragma en sluitertijd bij een gekozen ISO-waarde.  Op basis waarvan die dat doet, lichten we hierna toe.

De sunny f/16-regel voor continu licht (daglicht – zonlicht)

De f/16 regel geldt alleen voor buitenopnamen bij daglicht (zowel voor zon, wolken, regen, …).  Binnen werk je met kunstlicht (of flitslicht), dus daar geldt deze regel niet (je kan het hoogstens gebruiken als richtlijn voor een beeld dat je vlak tegen een raam maakt, gebruikmakende van invallend (zon)licht).  De sunny f/16-regel geldt ook niet als je met flitslicht werkt.

De sunny f/16-regel is een methode om zonder lichtmeter toch altijd een juist belicht beeld te maken in een buitensituatie.

De sunny f/16 rule zegt het volgende:

Op een zonnige dag in de zomer, zonder bewolking, rond de middag (10-14h), zal je onderwerp correct belicht zijn als je onderwerp vol in de zon staat en je je diafragma op f/16 instelt bij een sluitertijd die dezelfde waarde heeft als je ISO-getal.

Bijvoorbeeld:

Op een zonnige dag fotografeer je een person met een diafragma van f/16 met een sluitertijd van 1/100, als je werkt op ISO 100.  De persoon staat met zijn/haar gezicht naar de zon gekeerd (of de fotograaf heeft de zon in de rug).  Wanneer je dat doet zal je persoon correct belicht zijn.  De huidtint zal automatisch in zone VI zitten.

Werk je echter op ISO 200, dan stel je je sluitertijd op 1/200 in.  Dat is logisch, want je ISO opdrijven van 100 naar 200 maakt je sensor dubbel zo gevoelig, waardoor je je sluitertijd moet halveren. Je uiteindelijke belichting blijft daardoor hetzelfde, voor zover je diafragma hetzelfde blijft.

Wil je werken met een sluitertijd van 1/400, dan wordt je ISO ook 400 (bij f/16).

We maken hier wel onmiddellijk de bedenking dat de sunny f/16 – hoewel ze vrij accuraat is – altijd een richtlijn blijft, waar je je lichtmeting met je camera mee kan vergelijken om na te gaan of de ordegrootte van je lichtmeter dezelfde is als wat jij dankt dat het moet zijn.  Het goed begrijpen van de f/16 regel en het correct gebruiken ervan is een groot voordeel voor elke (reportage)fotograaf.  Je moet dan namelijk niet noodzakelijk altijd het licht meten door de zoeker voordat je een beeld gaat maken.  Je kan ongemerkt je camera instellen (zodat niemand door heeft dat je een beeld gaat maken), om daarna snel het beeld te maken.

De eerste keer dat ik in aanraking kwam met de sunny f/16 regel was tijdens mijn stage op de fotoredactie van de krant “Die Burger” in Kaapstad.  Elk jaar, in de lente, komen walvissen naar de kust om er te paren en te kalven.  De aankomst van de eerste walvis (doorgaans voor de kust van Hermanus, zo’n 2 uur rijden uit Kaapstad) haalt altijd de voorpagina.

De fotoredacteur gaf me de opdracht om er een beeld van te maken.  Omdat de afstand tussen de kustlijn en de walvissen te groot was om te fotograferen met een 50mm of zelfs 200mm objectief (de walvissen zouden nauwelijks zichtbaar zijn), vertrouwde hij me een Nikon 500mm met vast diafragma (f/8) toe.

Nikon Reflex-NIKKOR 500mm f/8, een 500mm objectief met vast brandpuntsafstand en vast diafragma.  Het bestaat voornamelijk uit spiegels (zoals de grootste telescopen) en is daardoor licht.  Door het gebruik van spiegels vertoont het geen chromatische aberratie. Dit objectief wordt niet meer gemaakt. 

(foto: https://www.nikon.be/nl_BE/product/discontinued/nikkor-lenses/2006/500mm-f-8-reflex-nikkor?ID=424#overview)

De fotoredacteur gaf me een paar rolletjes film met een ISO van 100 en kwam met volgend advies:

Stel je sluitertijd in op 1/400 indien de zon zo blijft schijnen.  Als het bewolkt wordt, werk dan op 1/100, maar gebruik dan zeker een statief.

Ik vroeg hem hoe hij nu al kon weten welke belichting ik 150km verder zou moeten gebruiken, zonder dat hij het licht gemeten had.  Het antwoord was eenvoudigweg: de sunny f/16 regel.

Hij hield daarbij rekening met de 500mm brandpuntsafstand, door me te laten werken met een sluitertijd die ongeveer overeenkwam met de brandpuntsafstand (1/400).  De sunny f/16 regel zegt dan dat je een juiste belichting krijgen als je diafragma instelt op f/16 bij een sluitertijd (1/400) en ISO (400) die gelijk zijn aan mekaar.  Omdat ik op f/8 ging fotograferen (het 500mm objectief bood geen andere mogelijkheid dan te fotograferen op f/8) en niet op f/16, moest ik compenseren voor die 2 stops extra licht.  Dus in plaats van een film met hoge lichtgevoeligheid van ISO 400, gaaf hij me een film mee die 2 stops minder gevoelig was (ISO 100).  Dat compenseerde voor het gebruik van f/8 in plaats van f/16.

Er was een goede reden waarom hij me die instellingen zo meegaf: zo was hij zeker dat de belichting juist ging zijn, zeker bij zonnig weer.  Omdat de zon veel reflecteert op het wateroppervlak, kan je lichtmeter daardoor het noorden kwijtraken. Je lichtmeter zal willen compenseren door je een sluitertijd of diafragma te suggereren dat sneller of kleiner is dan nodig is.  Daardoor zal je beeld onderbelicht zijn.  De sunny f/16 regel heeft daar geen last van, omdat het geen rekening houdt met reflecties, schaduwen, heldere of donkere partijen in je beeld.

Andere weertypes

Uiteraard is het niet altijd zonnig weer (zelfs niet in België).  In ons land krijgen we al eens met bewolkte dagen te maken, of met regenweer.  Geldt dan de sunny f/16-regel nog altijd, of wordt die onbruikbaar?

Of beter nog, stel dat het zonnig is maar de persoon die je wil fotograferen staat met zijn/haar gezicht in de schaduw.  Of je wil de persoon in tegenlicht fotograferen?   Het beeld hieronder  geeft je een mogelijk antwoord op die vragen:

Foto: https://www.slrlounge.com/photography-essentials-the-sunny-16-rule/

Vertrekkende van de f/16-regel (die uitgaat van zonnig weer) kan je berekenen of herrekenen welke belichting je zou nodig hebben bij andere lichtomstandigheden, vertrekkende van f/16 bij een zonnige dag.

In onderstaande tabel zie je het diafragma dat je moet instellen bij een een zekere lichtsituatie.  Men gaat daarbij uit van een sluitertijd die gelijk is aan de ingestelde ISO-waarde (bijvoorbeeld ISO 100, 1/100).  Wat interessant is aan onderstaande tabel is dat voor een zeker diafragma de aard van de schaduwrand (scherp, zacht, geen) er uit zal zien.  Met andere woorden, aan de hand van de schaduwrand kan je het diafragma voorspellen dat je moet gebruiken bij een ISO en sluitertijd dat dezelfde is.

 

Diafragma Type belichting
f/22 Sneeuw of zand
f/16 Zon – duidelijke schaduwrand
f/11 Licht bewolkt – zachte schaduwrand
f/8 Bewolkt – (bijna) geen schaduw
f/5.6 Zwaar bewolkt – geen schaduw
f/4 Schaduw/zonsondergang – geen schaduw

 

Dat is logisch.  Bij rechtstreekse zon heb je een puntbron als lichtbron.  Puntbronnen geven altijd duidelijke schaduwranden.  Op een licht bewolkte dag zie je nog schaduwranden, maar die zijn diffuser of zachter.  Dat kan kloppen, want dat is het effect dat je krijgt van een softbox.  Het wolkendek werkt namelijk als een grote softbox.   Maar het houdt tegelijkertijd een deel van het licht tegen: het licht zal minder intens zijn.

Bij sneeuw of zand krijg je extra licht in je beeld (zeker in portretten) door de reflectie van de zon op de sneeuw of het zand.  Dit is dan een extra lichtbron (zie het als een groot reflectiescherm), waardoor deze als een extra lichtbron zullen reageren en ongeveer 1 stop extra licht toevoegen.

Je kan de tabel ook als volgt voorstellen (voor ISO 100):

Tabel: http://forum.mflenses.com/f16-rule-extended-t23748,start,15.html

Hierboven zie je duidelijk dat het diafragma aangepast wordt naarmate de lichtsterkte afneemt.  Elke nieuwe situatie is 1 stop minder licht dan de voorgaande (vertrekkende van boven naar onder).  Merk ook hier weer op dat er 1 stop extra licht zit in een zonnige situatie ter hoogte van water (of sneeuw, wit zand, …).

Merk op dat ASA (American Standardisation Association) de oude standaard is voor de filmgevoeligheid van een filmrolletje.  Tegenwoordig spreken we van ISO (International Organisation for Standardisation).   De Duitsers hadden het vroeger over DIN (Deutsche Industrie Norm).

In de praktijk

Vroeger kon je de sunny f/16-regel op de verpakking van filmrolletjes terugvinden.   Onderstaande afbeelding illustreert dit voor een Fuji Provia 100F (ISO 100).  We stellen vast dat

  • Het een film betreft met ISO 100 als gevoeligheid.
  • De daylight exposure guide opgegeven wordt voor 1/250ste van een seconde.

Klopt dit dan wel moet de sunny f/16-regel?  Of heeft Fuji het hier fout?

Het antwoord is: neen, Fuji heeft het niet fout. Kijk goed naar de bijhorende tekeningen.  Fuji raadt f/11 aan bij zonnig weer.  Logisch, als je weet dat het f/16 zou moeten zijn bij ISO 100, 1/100.  Maar de film heeft een gevoeligheid van ISO 1/250, wat ongeveer 1 stop minder gevoelig is dan ISO 100.  Daarom moet je ook 1 stop meer diafragmeren (van f/16 naar f/11).

Foto: https://www.markushartel.com/tutorials/basics/sunny-16-rule.html

Merk ook op dat fabrikanten hun films graag gevoeliger voorstellen dan ze in werkelijkheid zijn.   Met deze informatie zou je moeten kunnen inzien dat de informatie die op het doosje van Fuji wel klopt.

Besluit:

De f/16 regel blijft een eenvoudige en snelle manier om de juiste belichting te verspollen en kan je als richtlijn gebruiken om je camera in te stellen, zonder licht te meten. Ik gebruik het buiten vaak, al was het maar om te controleren of ik het nog altijd kan. 🙂

 

Jürgen Doom is freelance fotograaf met specialisatie in bedrijfsfotografie (portret, architectuur, bouw).  Voor een portfolio, zie www.jurgendoom.be.

Portretfotografie: Luc Van de Ven voor OKRA

Voor OKRA magazine, het ledenblad van OKRA waarvoor ik met regelmaat al bijna 10 jaar lang voor fotografeer, portretteerde ik psychiater Luc Van de Ven.  De beelden werden gemaakt in het gloednieuwe psychiatrisch centrum op Gasthuisberg Leuven.

Het beeld werd gebruikt in een artikel over “de wortels in ons leven” en werd, zoals je hieronder kan zien, in het tijdschrift gebruikt.

Jurgen Doom
Luc Van de Ven

Ik kom wel op meer plaatsen waar je anders niet of nooit komt (en al zeker niet in een psychiatrisch centrum), maar Mr Van de Ven vertelde me toch iets interessants, namelijk dat ik niemand in beeld mocht brengen.  Op zich is dat niet nieuw voor me en repliceerde ik dat – moest er in de achtergrond toch iemand op staan – die persoon onherkenbaar en onscherp in beeld zou komen.  Tot zover niets nieuws, maar Mr Van de Van vond het belangrijk dat niemand extra in beeld kwam – herkenbaar of niet.  Het fotograferen van iemand in dit centrum, zelfs indien niet herkenbaar, zou tot problemen kunnen leiden.  Want zelfs al herken je de persoon niet dan nog kan het zijn dat een patiënt zich denkt te herkennen – zelfs als is het de patiënt niet maar wel een medewerker, bezoeker, onderhoudspersoneel of wat dan ook. Dat is iets dat absoluut moet vermeden worden.

Zoiets had ik nog nooit gehoord.  Uiteraard had ik hiervoor het grootste respect en zorgde ervoor dat niemand in beeld kwam. Voornamelijk bij onderstaand shot moest ik daarom goed opletten, omdat de glazen wand (als achtergrond) mensen zichtbaar zou kunnen maken.

Jurgen Doom
Portret Luc Van de Ven

Bij dergelijke opdrachten vind ik het belangrijk om mijn klant voldoende mogelijkheden te geven om in de layout van de publicatie het beeld in te voegen. Vandaar dat ik steeds horizontale en verticale beelden aanlever (zelfs als je weet dat ze enkel een horizontaal of enkel een verticaal beeld gaan gebruiken.  De reden is eenvoudig: lever je enkel horizontale beelden aan, dan kan je beeld niet als coverbeeld genomen worden. Lever je enkel verticale beelden aan, dan kan je geen “double spread” krijgen, zoals soms gebeurt).

 

Jurgen Doom
Portret Luc Van de Ven

Alle beelden zijn gemaakt met een Nikon D4, 85mm 1.4 en Nikon SB900 speedlight off-camera.  Dankzij het gebruik van flitslicht kan je de sfeer in een beeld veranderen en zo de klant diverse opties aanbieden, zelfs al heb je maar 2 of 3 setups of locaties gebruikt. Dat gebeurt vaak, omdat veel personen die gefotografeerd worden daar meestal niet om gevraagd hebben en geen zin hebben om op het beeld te staan.  Voor alle duidelijkheid, dat was niet het geval met Mr. Van de Ven, die me alle tijd gegeven heeft die ik nodig had.

Moest ik mogen kiezen welk beeld ik in het magazine zou gebruiken, zou het tussen volgende beelden gaan.  Mijn voorkeur is het onderste beeld, omdat de trap in de achtergrond daarin niet door het hoofd loopt, zoals in het eerste beeld.  Maar ik sta ook achter de keuze van de redactie om het verticaal beeld te gebruiken zoals het nu in het artikel staat.

Wat is jouw voorkeur?

Jurgen Doom
Portret Luc Van de Ven

Jurgen Doom
Portret Luc Van de Ven