Fotojournalistiek, documentaire foto’s en reportagefoto’s: een hiërarchie op 4 niveau’s

Fotojournalistiek

Toen ik meer dan 20 jaar geleden met fotografie begon was het mijn droom om fotojournalist te worden en reportage’s of documentair werk te maken.  Ik keek op naar de fotografen van National Geographic, die er keer op keer in slaagden om met beelden de kijker te raken.  Op de één of andere manier drongen die beelden bij mij steeds binnen en raakten ze vaak het diepste van mijn ziel.

Ik heb me toen vaak afgevraagd hoe het kwam dat deze fotografen dit deden.

Een antwoord vond ik tijdens mijn studies fotografie in het boek ‘Photojournalism, The professionals’ approach’ van Kenneth Kobré (Routledge – Focal Press – 7th edition), dat me door mijn stagementor Johann Van Tonder bij de krant Die Burger in Kaapstad was aangeraden.

Het boek is sindsdien mijn bijbel voor alles wat documentair, journalistiek en/of reportagefotografie te maken heeft.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Hiërachie

In het bewuste boek worden vier niveau’s of categoriën gedefinieerd waarin een beeld kan vallen qua waarde.  En hoewel het in dit boek gaat over fotojournalistiek, kan dit op vele domeinen toegepast worden: portretfotografie, huwelijksreportages, eventfotografie, etc …  Zelfs bij commerciële (bedrijfs)fotografie pas ik de principes zo veel als mogelijk toe.

Een foto wordt in stijgende volgorde van kwaliteit ingedeeld als volgt:

  • een informeel beeld
  • een grafisch uitgewerkte beeld
  • een beeld met emotie
  • een intiem beeld

Wat dit juist betekent wordt hierna toegelicht.

Het project

Wat er in het boek staat  illustreer ik hier met beelden die ik maakte tijdens een reportage voor Broederlijk Delen in de Filipijnen.  Broederlijk Delen steunt daar een project in het bergdorp Sibulan op het eiland Mindanao, waar een locale gemeenschap ecologische bananen kweekt (voornamelijk voor de Japanse markt).  Broederlijk Delen vroeg me om dit in beeld te brengen voor één van hun campagnes.

De foto’s van dit project dat ik voor BD maakte wil ik zeker niet vergelijken met de kwaliteit van de beelden die fotografen van National Geographic zouden maken.  Naast het feit dat dit vrij in het begin van mijn carrière was en ik zelf nog veel moest leren, is het niveau van fotografen die voor publicaties alla Nat Geo werken dermate hoog, dat het niet alleen witte raven zijn, maar het crème van de witte raven. Me daarmee vergelijken is totaal niet aan de orde.

Wat ik wel wil tonen is dat met de hiërarchie in het achterhoofd, je beelden van je eigen projecten en fotobeelden naar een hoger niveau kan tillen.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Niveau 1: informatie

Volgens het boek ‘Photojournalism, The Professionals’s approach’ valt een informatief beeld in de zogenaamde laagste categorie.  Het vertelt het verhaal dat je wil laten zien op een eerder registrerende manier, zonder veel extra’s.

Een informeel beeld kan soms gebruikt om een situatie te verduidelijken, zonder meer.  Illustratief dus.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Is het erg dat een beeld enkel informatie overbrengt?  Nee, niet noodzakelijk. Soms kan het al voldoende zijn om het verhaal te ondersteunen, verduidelijken of duiden.  Maar het zal zelden een sterk op zich staand beeld vormen.

Niveau 2: Grafisch

Een stapje hoger geraak je met je beeld door ze een grafisch karakter te geven.  Compositie, lijnen, beeldkader, zwaartepunt in het beeld, kleuren, scherptediepte, spel van voor- en achtergrond, … het speelt allemaal een rol in het grafishe aspect van een beeld.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Zonder die beeldelementen is een beeld louter informatief (niveau 1).  Door gebruik te maken van grafische elementen wordt het beeld esthetisch naar een hoger niveau getild. Het wordt aangenamer om naar te kijken, heeft een uitgekiende compositie die een meerwaarde is voor het beeld en maakt duidelijk een onderscheid tussen het registrerende en het grafische.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Fotografen die zicht trainen in het maken van grafische composities slagen erin om in saaie situaties toch met interessante beelden terug te komen.  Ze gebruiken technieken (keuze van objectieven) of standpunten (kikvors, vogel) die minder voor de hand liggen, waardoor het beeld visueel interessanter is dan pure registratie.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Elke fotograaf zou er in het algemeen in moeten slagen om een beeld te maken waarin grafische interessante invalshoeken gebruikt worden die een meerwaarde hebben voor het beeld.

 

Niveau 3: Emotie

Foto’s met een emotionele lading voegen  een extra dimesie toe aan een fotoverhaal dan wat je in de bijpassende tekst leest.   Wenende, lachende, vermoeide, werkende, afziende, knuffelende, kussende mensen … en ga zo maar door, dragen een hogere emotionele geladenheid dan wanneer er niets gebeurt in een beeld.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Hoe merk je dat?  Voornamelijk door je eigen reactie op het beeld. Als je door een beeld geraakt wordt, het je iets doet, je er een emotionele reactie op hebt, dan scoort het beeld waarschijnlijk in niveau 3: een emotionele betrokkenheid of herkenbaarheid.

Die emotionele betrokkenheid is niet evident en vraagt van de fotograaf dat die de het onderwerp waarrond beelden gemaakt worden zich eigen maakt.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Niveau 4: intimiteit

Het hoogste niveau dat een beeld kan halen is het niveau van de initimiteit.  De beelden zijn moeilijk te definiëren maar zijn te herkennen aan het gevoel van betrokkenhjeid bij een beeld.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Het is iets dat niet elk beeld kan halen, en niet voor iedereen voelbaar is:: sommigen gaan zich vereenzelvigen met een onderwerp in een foto, anderen vinden het maar niets.  Maar als het werkt, dan voel je je als kijker deel van het verhaal. Je kan je in de plaats stellen van het onderwerp. Je verstaat de gevoelens in het beeld.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Heel vaak is de fotograaf heel betrokken bij het onderwerp.  Het is door en door gekend en heeft er een emotionele betrokkenheid bij.

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Fotograaf Jurgen Doom - reportage Filipijnen Davao Sibulan Ecologische bananen

Besluit

De 4 niveau’s zoals hierboven beschreven zijn wat ze zijn: een indeling van de kwaliteit van een beeld. Het is een richtlijn om onder woorden te brengen hoe bijvoorbeeld editors beelden selecteren voor publicatie in tijdschriften, online, etc …

Er zijn daarbij geen vastomschreven grenzen.  Het is  dynamisch, want elke foto is anders en elke persoon kijkt anders naar foto’s.

Maar de indeling heeft me in mijn carrière als fotograaf vaak geholpen om beelden te maken waarvan ik hoopte dat die voorbij niveau 2 gingen, met als bedoeling iets bij de kijker los te maken.  Dat is ook de reden waarom BD indertijd beelden wou: om de betrokkenheid van het Belgische volk bij de problematiek van de derde wereld te verhogen.

Wat vind je hier zelf van? Herken je je daar als fotograaf in, of zie je het helemaal anders?

 

 

Jürgen Doom – Freelance fotograaf

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.